Een hijsband die er op het eerste gezicht nog bruikbaar uitziet, kan bij belasting alsnog scheuren. Zeker in magazijnen, productieomgevingen en op bouwlocaties krijgt hijsmateriaal veel te verduren: scherpe kanten, vocht, olie, UV-straling en verkeerd gebruik tasten het materiaal sneller aan dan vaak wordt gedacht. Weten wanneer hijsbanden afkeuren nodig is, voorkomt letsel, schade aan goederen en stilstand op de werkvloer.
De hoofdregel is helder: bij twijfel niet hijsen. Een afgekeurde hijsband kost weinig vergeleken met de gevolgen van een vallende last. Toch vraagt een goede beoordeling om meer dan alleen even naar de band kijken. De aard van de schade, de plaats ervan, de leesbaarheid van het label en de manier waarop de band wordt ingezet, bepalen samen of verder gebruik verantwoord is.
Wanneer hijsbanden afkeuren direct noodzakelijk maakt
Een hijsband moet direct uit gebruik worden genomen zodra de veiligheid of de identificatie niet meer betrouwbaar is vast te stellen. Hang de band apart, markeer deze duidelijk als afgekeurd en voorkom dat een collega hem per ongeluk opnieuw pakt. Alleen opzijleggen is in een drukke werkomgeving geen afdoende maatregel.
Bij zichtbare beschadiging van de dragende vezels is afkeuren meestal onvermijdelijk. Denk aan insnijdingen, diepe slijtage, rafels, gaten, scheuren of losgeraakte stiksels. Ook plaatselijke verdunning van het materiaal is een serieus signaal. De band kan dan zijn opgegeven capaciteit niet meer halen, ook al is de schade beperkt tot een klein oppervlak.
Let daarnaast scherp op deze afwijkingen:
- beschadigde of onleesbare labels waarop draagvermogen, lengte, materiaal en CE-markering niet meer zijn vast te stellen;
- knopen, permanente vervorming, harde plekken of een band die duidelijk is uitgerekt;
- aantasting door chemicaliën, olie, verf, hitte, lasvonken of UV-straling;
- beschadigde beschermhoezen die de dragende band niet meer voldoende beschermen;
- roest, scheuren, verbuiging of scherpe randen aan haken, sluitingen en andere metalen delen.
Een ontbrekend of onleesbaar label is geen detail. Zonder leesbare gegevens weet de gebruiker niet welk draagvermogen geldt en onder welke omstandigheden de band gebruikt mag worden. Dan is veilig werken niet aantoonbaar. De hijsband hoort uit gebruik totdat een deskundige vaststelt wat nog mogelijk is. In de praktijk betekent dit vaak vervangen.
Niet iedere beschadiging heeft dezelfde oorzaak
Wie alleen afkeurt, lost het directe risico op. Wie ook naar de oorzaak kijkt, voorkomt dat nieuwe hijsbanden dezelfde schade oplopen. Een rechte insnijding wijst bijvoorbeeld vaak op contact met een scherpe last of een rand zonder afdoende hoekbeschermer. Gesmolten of verharde vezels kunnen ontstaan door hitte, slijpen of lassen in de buurt van de band. Een verkleurde, broze band kan zijn aangetast door zonlicht of een chemische stof.
Ook verkeerd aanslaan verkort de levensduur. Een hijsband mag niet worden geknoopt en mag niet over een scherpe rand worden belast zonder passende bescherming. Bij een verstropte hijsband verandert bovendien de toegestane werklast. De hoek waaronder wordt gehesen speelt eveneens mee: hoe groter de tophoek bij een tweesprong, hoe hoger de belasting per banddeel. Een band die bij rechtstandig hijsen ruim voldoende lijkt, kan in een ongunstige hijsconfiguratie alsnog overbelast raken.
Dat maakt de dagelijkse controle zo waardevol. De medewerker die de last aanslaat, ziet de hijsband op het moment dat deze daadwerkelijk wordt gebruikt. Hij of zij kan slijtage, vervuiling en een foutieve hijsmethode direct signaleren. Die controle vervangt de periodieke keuring niet, maar is wel de eerste veiligheidsbarrière.
Dagelijkse controle en periodieke keuring
Voor elk gebruik moet de gebruiker de hijsband visueel controleren. Dat hoeft geen langdurige administratieve handeling te zijn. Controleer de volledige lengte, beide zijden, de stiksels, het label en eventuele haken of sluitingen. Voel bij twijfel voorzichtig langs de band op harde, dunne of beschadigde plekken. Gebruik een beschadigde band niet om nog snel één last te verplaatsen.
Daarnaast moet hijsmateriaal periodiek worden gekeurd door een deskundig persoon. De precieze frequentie hangt af van het gebruik, de werkomgeving, de voorschriften van de fabrikant en de risicoanalyse van uw organisatie. In veel bedrijven is een jaarlijkse keuring de praktische basis. Bij intensief gebruik, buitenwerk, blootstelling aan chemicaliën of zwaar industrieel werk kan een kortere controletermijn verstandig of noodzakelijk zijn.
Ook na een uitzonderlijke gebeurtenis is extra beoordeling nodig. Denk aan een overbelasting, een val van de last, contact met chemicaliën, een brandje, langdurige vochtbelasting of een incident waarbij de band klem heeft gezeten. Wachten tot de eerstvolgende geplande keuring is dan geen veilige keuze.
Leg de resultaten van periodieke keuringen vast. Dat maakt duidelijk welke hijsband is beoordeeld, wanneer dit is gebeurd, wat de bevindingen waren en welke actie is genomen. Voor een operationeel manager is dat niet alleen handig bij een audit. Het voorkomt ook discussie op de werkvloer over materiaal waarvan de status onduidelijk is.
Hijsband afkeuren of laten beoordelen?
Niet elke vervuiling betekent automatisch dat een hijsband moet worden afgevoerd. Opgedroogd vuil op een verder intacte band kan soms worden verwijderd, mits de fabrikant dit toestaat en de vezels niet zijn aangetast. Ook een lichte beschadiging aan een niet-dragende beschermhoes hoeft niet altijd te betekenen dat de band zelf direct onbruikbaar is.
Maar hier zit precies het risico: vanaf de werkvloer is niet altijd goed te beoordelen of de dragende kern of de stiksels schade hebben opgelopen. Bij twijfel neemt een aangewezen deskundige de beslissing. Ga nooit zelf repareren met tape, extra stiksels, lijm of een geïmproviseerde beschermhoes. Daarmee wordt de oorspronkelijke sterkte niet hersteld en vervalt de betrouwbare beoordeling van het hijsmiddel.
Bij rondstroppen is die terughoudendheid nog belangrijker. De dragende vezelkern is niet volledig zichtbaar. Een beschadigde mantel, een harde verdikking of lekkende vezels is reden om de rondstrop meteen buiten gebruik te stellen. De mantel is immers bedoeld om de kern te beschermen. Zodra die bescherming tekortschiet, is veilig doorwerken niet te onderbouwen.
Maak afkeuren praktisch op de werkvloer
Veiligheid werkt alleen als de afspraak eenvoudig uitvoerbaar is. Zorg daarom voor een vaste plek voor afgekeurd hijsmateriaal en een herkenbare afkeurprocedure. Een rode markering of aparte bak helpt, maar vernietig of maak definitief onbruikbaar wat niet meer terug in omloop mag komen. Een afgekeurde band die toch weer tussen goedgekeurd materieel belandt, blijft een risico.
Wijs medewerkers erop dat melden geen vertraging veroorzaakt, maar juist schade en uitval voorkomt. Zorg tegelijk voor voldoende vervangend materieel. Als er geen alternatief beschikbaar is, neemt de druk toe om een twijfelachtige hijsband toch te gebruiken. Dat is precies de situatie die u wilt vermijden.
Een korte, praktijkgerichte instructie helpt medewerkers om schade sneller te herkennen, de juiste werklast te controleren en banden correct aan te slaan. Logistart kan zo’n hijs- en veiligheidsinstructie in-company organiseren, zodat medewerkers oefenen met de hijsmiddelen en werksituaties die zij dagelijks tegenkomen.
De beste beslissing over een beschadigde hijsband is zelden ingewikkeld: is de band niet aantoonbaar veilig en identificeerbaar, haal hem dan uit gebruik. Die ene duidelijke keuze houdt uw mensen, uw last en uw planning in beweging.